Kitabı tavsiye eden Özgür ve Okan' a teşekkürlerimle...Amak-ı Hayal isimli Şehbenderzade Filibeli Ahmet Hilmi' nin geçen yüzyılın başında yazdığı, alemlerden alemlere geçişin, hiçliğin, birliğin ve dahi mutluluğun anahtarını aramanın yollarını anlatan kitabını tekrar okudum ve olaylar gelişti:
İki ana karakter var kitapta; bunlardan Raci denen arkadaş felsefe hususunda bilgi sahibi ama içindeki boşluk duygusundan muzdarip bir insan. Bundan dolayı mıdır nedir, hovardadır, çok içer. Arkadaşlarıyla gittiği ve yoğun alkol aldığı bir piknik aleminde gökkuşağı renginde kumaşlarla dikilmiş kaftanına aynalar yapıştırmış bir dede ile arkadaşı muhabbet etmektedir:
Ellili yaşlarında görünen biri konuşuyor, daha genç olan dinliyor, bazen soru soruyordu. Konuşmalarından, önce deli olduklarına hükmettim. Gerçekten deliydiler. Ama delilerin meczup denilen türlerinden. İşin tuhaf tarafı, bu iki pejmurdenin delice konuştukları konular, beni oldum olası meşgul eden şeylerdi. Yaşlı olan genç deliye şöyle diyordu:
(...)Zaten hiç ile hep, birin ta kendisi, bir şeydirler! Ama cahil kalabalıklar bir şeyi iki farklı adla anıyorlar!..."
Diğer konularda benzer şeylerdi. İyice şaşırmıştım. İster istemez söze karıştım:
"Tuhaf! Varla yok hiç bir olur mu? Örneğin ben şimdi varım, yarın yok olacağım. Bu ikisi arasında fark yok mu?" dedim. Deli başını çevirdi. Kahkayı bastı : "Vay! Sen varsın ha?! Acaba var mısın?"
Bu önemli soruyu kendi kendime çok sormuştum. Bu soru yüzeysel bir bakışla anlamsız hatta alay konusu olarak görülebilir. Ama öyle değildir. Eğer varsam, neden yok olacağım? Yok olmayacaksam, ruhum baki mi kalacak? (...) ve daha cevabını bulamadığım bir çok soru. Deli ekledi :
"Ama ben varım. Çünkü hiçim ve yokum. Vücudum mutlaktır. Yok olma sınırlıdır. Mutlak olan vücuttur. Mevcuttur."
Bundan sonra sustu. Hiçbir soruma cevap alamadım. Sonunda ısrarlı sorularımdan rahatsız oldu. Arkadaşına :
"Haydi gidelim, bu hayvan bizi zevkimizden alıkoydu." dedi.
Kalkıp gittiler. Ne tuhaf! Perişan görünümlü bir deli, mükemmel tahsil görmüş bir insana hayvan diyebiliyordu!
Raci aklından çıkaramadığı Aynalı Dede' yi bulur ve şöyle bir muhabbet gelişir aralarında:
Kıyafetiyle tam bir tezat oluşturan bir ciddiyet içinde yavaş ve ahenkli bir sesle:
"Safa geldiniz nurum, buyrunuz" dedi ve kulübesinden çıkardığı bir hasır parçasını yere serdi. Oturdum. Sırtımı kulübeye dayamıştım. Ön tarafımızda on beş kadar iri taşlı ve güzel sülüs yazılı mezarlar, sağ ve sol yanımızda sık dikilmiş ağaçlar bulunuyordu. Kulübenin sahibi bir kere daha içeri girdi, mangal işini gören bir çömlek getirdi. Bir daha girdi, eski bir cezve, iki fincan, bir ibrik, bir tütün tabakası, birkaç teneke kutu çıkardı. Kuru ot ve çerçöple yaktığı ateşe cezveyi sürdü. Tekrar:
Safa geldiniz nurum! Nasılsınız, iyi misiniz?" dedi.
"Allah'a hamdolsun" dedim.
Adamın ciddiyetiyle kıyafeti arasındaki arasındaki tezat beni şaşırtmıştı. Tekrar söze başlayarak:
"Adınız nedir?" dedi.
"Ahmet Raci."
"Ahmet Raci mi? -gülerek- "Beşeriyetin adını ellerinden almışsın nurum! İnsan türü o kadar çaresiz, zayıf ve muhtaçtır ki hayatını ricayla sürdürür. Raci demek, insan demektir." dedi. Bu mükemmel sözler üzerine şaşkınlığım bir kat daha arttı. Merakla sordum:
"Sizin adınız nedir?"
"Benim adım çoktur, heryerde bir ad ve lakapla anılırım. Burada üzerimdeki aynalardan dolayı "Aynalı Dede" namıyla tanınırım. Ama istersen Adem Baba de."
Bir süre düşündükten sonra kendimi daha fazla tutamayarak şöyle dedim:
"Azizim, kemal sahibi bir kimse olduğunuz ortada. Böyleyken kemalinizi bu garip kıyafetin altında gizlemenizin nedenini anlayamıyorum."
"Cevabı çok basittir." -Kahveyi pişirip fincanımı doldurduktan sonra konuşmasını sürdürdü-: "Herkes süse meraklıdır. Birçoğu büyük paralar harcayarak türlü türlü elbiseler diktirir. Ben de bu tür elbiseden hoşlanırım."
Aldığım cevap, akla uygun değildi. Kafamda tarttığımda akılcı olmadığını görerek kendi düşüncemi söyledim. Bana şu cevabı verdi:
"Açıklamamı akılcı bulmuyorsunuz. halbuki bence akla uygundur. Elli yaşında bir adamın tanesini on, bazen yirmi kuruşa alıp boynuna taktığı ve adına boyun bağı dediği bir yuları akla uygun gördüğünüz halde külahıma taktığım ayna parçaları neden akla uygun olmasın? Tut ki her ikisi de insan münasebetsizliğini, deliliğini göstersin! Bu durumda bile benim deliliğim daha akla uygun ve daha mantıklıdır"
Birdenbire aklıma daha parlak bir fikir geldi. Deli kılığına girmiş bir bilge olma ihtimali bulunan Aynalı Dede ile ciddi konular hakkında konuşmak isteyerek:
"Sultanım, siz bu viranede gömülü bir hazinesiniz, bense bilgeliği arayan avareyim. Sizden yararlanmama izin verir misiniz? Lütfen elinizi verin, öpmek istiyorum."
"El öpmek?!" -şaşırarak-: "Niçin? İstersen konuşalım. Ama sözden ne çıkar! Şimdiye kadar kimbilir kaç eşek yükü kitap okudun, ne anladın? Hiç değil mi? İnsanların bilgileri nedir? Arzularını gidermek ve zanatlarını geliştirmek için edindikleri birşeydir. Peki Hakk ve hakikate ilişkin ne bilirler? Hiç! Akli denklemlerle Hakk'ın varlığını bulmak mümkündür. Ama bilmek, anlamak mümkün mü? Ne konuşalım! Harf dizisiyle bilgeliğin aslına ulaşılabilir mi?"
O an garip bir duyguya kapıldım. Koca bir medeniyetin, insanlığın binlerce yıllık birikiminin eseri olan bilgileri hor gören bu garip kılıklı delinin sözlerindeki büyüklük, ben de bir aşağılık kompleksine yol açmıştı. Çok alçalmış, çok küçülmüştüm.Ağzımı bile açmadan, yardım ve acıma uman bakışlarımı ona diktim...
Ahmet raci, ney çalan ve ispirto ocağında kahve yapan bu adamın yanında uykuya dalıp alemlerde yolculuklar eder. Mesela, ilk gün Buda ile karşılaşır; Hiçlik Zirvesi' ne ulaşmaya çalışır. İkinci gün, Zerdüşt' le Ehrimen' in, karanlıkla nurun savaşına dahil olur:
Ya hürmüz! ya nur! selam olsun sana! ki karanlığın kıymeti seninle bilindi.
Ya ehrimen! ya deycur! selam olsun sana! ki nurun kıymeti seninle bilindi.
9 gün böyle akılalmaz alemlerde seyr- i sulük halinde devam eder; mesela, 5. gün anka kuşunun arkasında 1 yıl süren alemler seyehatine çıkar, marsa ve güneşe bile gidip oraları inceler, maddenin dilini de çözüp, onu da anlar, konuşur.
Sonra, Manisa Tımarhanesi kısmı olan ikinci bölümü başlar kitabın. Burada Aynalı Dede ile yeniden karşılaşır Raci, Dede' nin ölümünün ardından, miras olarak bıraktığı ufacık defterden bir kaç anı ile kitap biter.
Ardından ilk güne geri dönülür; tekrar başlanır.
